Αποτίμηση της μέχρι σήμερα εφαρμογής του Ν. 3852/10 (Πρόγραμμα «Καλλικράτης») και των σχεδιαζόμενων τροποποιήσεων αυτού με το πολυνομοσχέδιο του Υπουργείου Εσωτερικών «Ρυθμίσεις για την τοπική ανάπτυξη, την αυτοδιοίκηση κ.α.»)
Από την Ομάδα Αυτοδιοίκησης των ΟΙΚΟΛΟΓΩΝ ΠΡΑΣΙΝΩΝ
Ένα χρόνο μετά την εφαρμογή του Ν.3852/10 “Πρόγραμμα Καλλικράτης”, η αρχική κριτική μας στη λειτουργία και οργάνωση του θεσμού επαληθεύεται. Σήμερα, ενσωματώνοντας στην κριτική μας την εμπειρία των ανθρώπων που εκλέχθηκαν στις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2010 υποστηριζόμενοι από τους Οικολόγους Πράσινους, είμαστε σε θέση να καταθέσουμε προτάσεις στην κατεύθυνση βελτίωσης του νέου θεσμού, επικεντρώνοντας ιδιαίτερα σε 8 σημεία ιδιαίτερης για μας σημασίας:
- Τα οικονομικά των Ο.Τ.Α, τους πόρους και την κατοχύρωση της οικονομικής ανεξαρτησίας τους
- Τη διαφάνεια και τον κοινωνικό έλεγχο σε κάθε επίπεδο λειτουργίας των ΟΤΑ
- Τη δημοκρατική λειτουργία των οργάνων των Ο.Τ.Α.
- Την ενίσχυση των αρμοδιοτήτων της αιρετής Περιφέρειας και την κατάργηση του θεσμού της Αποκεντρωμένης Διοίκησης
- Την καθιέρωση και ενίσχυση της λειτουργίας των περιφερειακών ενοτήτων
- Τη δημοκρατικότερη λειτουργία των περιφερειακών επιτροπών
- Τη διαπαραταξιακή εκπροσώπηση στις περιφερειακές επιτροπές
- Την ενίσχυση του θεσμού των δημοτικών διαμερισμάτων
2. Γενικά θέματα του Ν. 3852/10 για τους Ο.Τ.Α α΄ & β΄ βαθμού.
Ο νόμος 3852/10 (Πρόγραμμα «Καλλικράτης») προσπάθησε να αλλάξει το τοπίο στην Αυτοδιοίκηση εισάγοντας τις έννοιες της συμμετοχής, της διαφάνειας, της χρηστής διοίκησης, τον εξορθολογισμό λειτουργίας της, την ενίσχυση του ρόλου της με τη μεταφορά βασικών αρμοδιοτήτων, θεσμικές καινοτομίες, αλλαγές στα αυτοδιοικητικά όργανα, για την προσπάθεια παροχής καλύτερων υπηρεσιών στους πολίτες. Όμως, ένα χρόνο μετά την ούτως ή άλλως καθυστερημένη εφαρμογή του, το ασφυκτικό χρονοδιάγραμμα υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων, απέδειξε στην πράξη ότι ο σχεδιασμός από την κεντρική διοίκηση υπήρξε ελλιπής. Υστερεί κυρίως σε έμπνευση, όραμα, συμμετοχή της ίδιας της Αυτοδιοίκησης και των τοπικών κοινωνιών σε μια ευρωπαϊκή προοπτική.
Δεν αποφεύχθηκαν γραφειοκρατικές δυσκαμψίες, αλληλοεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων μεταξύ Κεντρικής Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης, αλλά και μεταξύ των δυο βαθμών Αυτοδιοίκησης. Ο νόμος 3852/10 δεν έχει τις λύσεις στα προβλήματα της Αυτοδιοίκησης, αφού της στερεί το δικαίωμα να αποφασίζει η ίδια για τα βασικά θεσμικά και οικονομικά της ζητήματα. Ο κρατικός εναγκαλισμός παραμένει σφιχτός.
Οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις θα έπρεπε να λειτουργήσουν ως μεταβατικοί θεσμοί και οι αρμοδιότητές τους να περάσουν στις αιρετές Περιφέρειες. Ωστόσο ακόμη και στις περιπτώσεις αυτές, ο εισηγητικός ρόλος των αιρετών Περιφερειών για όλα τα θέματα που για συνταγματικούς λόγους παραμένουν σήμερα στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση, θα πρέπει να είναι υποχρεωτική και αναγκαία προϋπόθεση.
- Για τα οικονομικά των Ο.Τ.Α., τους πόρους και την κατοχύρωση της οικονομικής ανεξαρτησίας τους είναι γνωστό ότι η μεταβίβαση των κρατικών αρμοδιοτήτων δε συνοδεύτηκε με την μεταφορά των απαιτούμενων πόρων για την άσκησή τους, ενώ βασική πηγή χρηματοδότησης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης παραμένει ως σήμερα ο κρατικός προϋπολογισμός, οι φόροι και τα τέλη που έχουν προβλεφθεί υπέρ της. Πρέπει να γίνει πλέον πραγματικότητα η συνταγματικά κατοχυρωμένη οικονομική αυτοτέλεια της Αυτοδιοίκησης μέσα από μια φορολογική μεταρρύθμιση-αποκέντρωση που θα συνοδεύεται από διαφάνεια στις προμήθειες και τις δαπάνες του προϋπολογισμού. Σ΄ αυτή την κατεύθυνση προτείνουμε την εφαρμογή ενός αποκεντρωμένου φορολογικού συστήματος και την αναδιανομή ποσοστού των τοπικά εισπραχθέντων φόρων υπέρ των οικονομικά μειονεκτούντων ΟΤΑ επιδιώκοντας την περιφερειακή σύγκλιση. Στο ίδιο πλαίσιο θα βοηθούσε η λειτουργία μιας διαχειριστικής αρχής, ένα Ταμείο Διαχείρισης Πόρων της Αυτοδιοίκησης, που θα επιφορτιστεί με το έργο της αναδιανομής των πόρων που προορίζονται γι’ αυτή. Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η ιδέα της θεσμικής κατοχύρωσης συμμετοχικών προϋπολογισμών.
Είναι χαρακτηριστικό πώς οι πόροι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν ξεπερνούν το 3% του εθνικού ΑΕΠ έναντι άλλων ευρωπαϊκών κρατών, δίνοντάς μας την τρίτη από το τέλος θέση στην Ε.Ε. των 27, πιο πάνω από την Κύπρο και την Μάλτα. Παράλληλα και λόγω της εξαρτημένης σχέσης μεταξύ Αυτοδιοίκησης και κεντρικού κράτους, η γραφειοκρατία της κεντρικής διοίκησης, οι καθυστερήσεις στην απόδοση των οφειλόμενων, η καθυστέρηση έκδοσης Κ.Υ.Α. και Εγκυκλίων επηρεάζουν αρνητικά την οικονομική λειτουργία των ΟΤΑ. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Κ.Υ.Α. για τον τρόπο σύνταξης του κρατικού προϋπολογισμού 2012 εκδόθηκε στις 2/12/2011 και οι οικονομικές ροές προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση υπέστησαν μεγάλες μειώσεις έναντι παρελθόντων ετών.
- Στο πλαίσιο της δημοκρατικής εσωτερικής λειτουργίας των οργάνων των Ο.Τ.Α., προτείνουμε την εφαρμογή της απλής αναλογικής στη σύνθεση των Συμβουλίων και την εκλογή της διοίκησης από το αντίστοιχο Συμβούλιο. Είναι γεγονός ότι ο ισχύων εκλογικός νόμος στην Τοπική Αυτοδιοίκηση μπορεί εύκολα να μετατρέψει μια πολιτική μειοψηφία σε διοικούσα πλειοψηφία, πριμοδοτώντας το συνδυασμό που πλειοψήφησε, χωρίς το κατάλληλο πλαίσιο για τη δημιουργία συναινέσεων, τη συνεργασία και το δημοκρατικό διάλογο των παρατάξεων.
Ο νέος θεσμός επιβάλλεται να σχεδιάσει ολοκληρωμένα την πολιτική των προσλήψεων στο πλαίσιο του ετήσιου προγραμματισμού του, κατοχυρώνοντας και με τον τρόπο αυτό τη διοικητική αυτοτέλεια. Είναι αναγκαίος ο επανακαθορισμός του συστήματος επιλογής και εξέλιξης του προσωπικού, με ριζική αναμόρφωση των σημερινών υπηρεσιακών συμβουλίων που σήμερα η σύνθεση τους ευνοεί τον κομματισμό, όπως και η θέσπιση πλαισίου που θα αντιστοιχεί στις κατηγορίες του προσωπικού (με λειτουργικό και όχι κλαδικό κριτήριο ταξινόμησης), τόσο με βάση τους διαθέσιμους πόρους όσο και με άλλα κρίσιμα χαρακτηριστικά που προσδιορίζουν το προφίλ καθενός Ο.Τ.Α. Κατά κύριο λόγο θα πρέπει να στηριχθεί στο σημερινό προσωπικό των Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων, και των Κρατικών Περιφερειών που μετατάχθηκαν, ιδιαίτερα των εξειδικευμένων στελεχών που απασχολούνται στον τομέα του δημοκρατικού προγραμματισμού και της υλοποίησης των μεγάλων ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών προγραμμάτων, δεδομένου και του κυρίαρχα αναπτυξιακού χαρακτήρα του νέου θεσμού που σήμερα λειτουργεί απογυμνωμένος από εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό.
- Αναφορικά με θέματα διαφάνειας, ελέγχου και εποπτείας σε κάθε επίπεδο λειτουργίας των ΟΤΑ, πάγια θέση μας ήταν και συνεχίζει να είναι, η θεσμοθέτηση ιδιαίτερων θεσμών Νομικού Συμβουλίου και Ελεγκτικού Σώματος της Αυτοδιοίκησης, χωριστών από τα αντίστοιχα της κεντρικής διοίκησης. Επιπλέον, η θεσμοθέτηση ενός Τοπικού Σώματος Ελεγκτών υψηλού κύρους και αποδοχής, με αρμοδιότητες πειθαρχικών κυρώσεων, ως ένα αποκεντρωμένο θεσμικό όργανο με σαφείς και διακριτές αρμοδιότητες υπέρ της αυτοδιοίκησης θα λειτουργήσει θετικά στη ριζική αναμόρφωσή του συστήματος της κρατικής εποπτείας, η οποία έχει συνδεθεί με προβλήματα μεροληψίας και πολιτικών σκοπιμοτήτων. Η ανάγκη για διαφάνεια και έλεγχο στη διαχείριση των οικονομικών των Ο.Τ.Α. δεν αντιμετωπίζεται με την εφαρμογή κεντρικών ελεγκτικών μηχανισμών, όπως θεσμοθετούνται με το Μνημόνιο ΙΙ, αλλά με την ενίσχυση του κοινωνικού ελέγχου στην καθημερινή λειτουργία των οργανισμών της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Ένα χρόνο μετά, καμία διάταξη του Ν. 3852/10 δεν εφαρμόσθηκε για ένα πιο αποτελεσματικό τρόπο εποπτείας των Ο.Τ.Α. Η Αυτοτελής Υπηρεσία Εποπτείας δεν συγκροτήθηκε και δεν έγινε η επιλογή του Ελεγκτή Νομιμότητας στις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις με αποτέλεσμα να μην έχει επέλθει η θεσμική απεξάρτηση του ελέγχου των Ο.Τ.Α. από τη διοικητική δομή της αποκεντρωμένης διοίκησης και του Γενικού Γραμματέα. Σημείο αιχμής θα πρέπει να αποτελέσει η εξασφάλιση επαρκούς ελέγχου νομιμότητας των πράξεων των Ο.Τ.Α. καθώς αυτό θα συμβάλει στην ενίσχυση της αρχής της διαφάνειας στη διοικητική δράση, αλλά παράλληλα θα εξαλειφθεί ο κίνδυνος -έστω και έμμεσα- του ελέγχου σκοπιμότητας των επιχειρησιακών προγραμμάτων που απαγορεύεται ρητά από το Σύνταγμα και τη νομοθεσία
Διαβάστε ολόκληρη την κριτική μας στην εφαρμογή ενός χρόνου από τη λειτουργία του Νόμου Καλλικράτη πατώντας εδώ
